آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش

برای آگاهی از دوره‌های ویرایش، در پایین ستون موضوعات وبلاگ، مطلب مشخص‌شده با @@@@@ را بخوانید یا با 09196662166 تماس بگیرید

شیوهٔ تنظیم فهرست نشانگر‌ها (تصویر‌ها، جدول‌ها، نقشه‌ها، نمودارها) و پیوست‌ها

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

۱ـ فهرست نشانگر‌ها
منظور از «نشانگر»، ‌هرنوع بستینه، تصویر، جدول، نقشه و نمودار است که برای نشان دادن چیزی یا تکمیل، روشن کردن، و کمک به درک مطالب متن، درون متن یا پس از آن گنجانده می‌‎شود.
برای تهیه‎ی فهرست نشانگر‌ها:



 (۱) اگر در کتابی تنها یک نوع نشانگر داشته باشیم نخست، عنوان «فهرست تصویرها/ جدول‎ها/ نقشه‎ها/ نمودار‌ها» را به‎صورت وسط‎چین در صفحه‎ی پس از صفحه‎ی پایانی فهرست (کوتاه و بلند) داشته‎‌ها می‌‎آوریم و در زیر آن، همه‎ی نشانگرهای هر فصل را به‎ترتیب شماره‎ی آن‌ها در زیر هم می‌‎آوریم. برای مثال، هنگامی که کتابی تنها تصویر داشته باشد مانند، نخست عنوان «فهرست تصویر‌ها» و در زیر آن، شماره و نام همهٔ تصویرهای کتاب را بهترتیب فصل‌ها می‌آوریم. آن‌چه در «بستینهٔ الگوی فهرست تصویر‌ها» (نشانگر ۲. ۲) آمده‌، نمونه‌ای از فهرست تصویر‌ها را نشان داده است.
نشانگر ۲. ۲ـ بستینهٔ الگوی فهرست تصویر‌ها
فهرست تصویر‌ها
عنوان                             صفحه
تصویر ۱. ۱ ـ ارابه‎ی داس‌دار دوره‎ی هخامنشی................................... ۱۲۶
تصویر ۲. ۱ ـ کشتی تری‎رم، دوره‎ی هخامنشی................................     ۱۲۹
تصویر ۳. ۱ ـ تندیس مفرغی سورنا، سردار پارتی..............................     ۱۳۳
تصویر ۱. ۲ ـ ناپلئون بناپارت.......................................................     ۱۴۵
تصویر ۲. ۲ ـ اهرام مصر..........................................................     ۱۷۱
تصویر ۳. ۲ ـ لشکرکشی آشوربانی‎پال..........................................     ۱۹۳
تصویر ۴. ۲ ـ مائو تسه‎تونگ......................................................     ۲۱۱

 (۲) اگر کتابی بیش از یک نوع نشانگر داشته باشد، نخست عنوان «فهرست نشانگر‌ها» را به‎صورت وسط‎چین در صفحه‎ی پس از صفحه‎ی پایانی فهرست داشته‎‌ها می‌‎آوریم، و سپس در زیر آن به‎ترتیب عنوان‎های زیر را می‌‎آوریم:
 (۱. ۲) فهرست بستینه‌ها
 (۲. ۲) فهرست تصویر‌ها
 (۳. ۲) فهرست جدول‎‌ها
 (۴. ۲) فهرست نقشه‎‌ها
 (۲. ۵) فهرست نمودار‌ها
پس از آن نیز نشانگر مربوط به هر یک از این عنوان‎‌ها را، به‎ترتیب شماره‎ی آن‌ها، در زیر هرعنوان می‌‎آوریم. آن‌چه در «بستینهٔ الگوی فهرست نشانگر‌ها» (نشانگر ۲. ۳) آمده، نمونه‌ای از فهرست نشانگر‌ها را نشان می‌دهد که به‌جز «فهرست بستینه‌ها» همهٔ گونه‌های نشانگر‌ها را در خود جا داده است:
نشانگر ۲. ۳ـ بستینهٔ الگوی فهرست نشانگر‌ها
فهرست نشانگر‌ها
۱ـ فهرست تصویر‌ها
نشانگر ۱. ۲- تصویر رامسس دوم در نبرد کادش.................................... ۶۲
نشانگر ۱. ۷- تصویر جنگ‌جویان اوراتی............................................... ۷۷
نشانگر ۲. ۲- تصویر اسپارتاکوس، رهبرقیام بردگان................................. ۸۲
نشانگر ۲. ۷- تصویر قلادهٔ گردن بردگان............................................... ۹۷
۲- فهرست جدول‎‌ها
نشانگر ۱. ۱ ـ جدول ابزار‌ها و سلاح‎های عصر آغازسنگی......................     ۶۲
نشانگر ۱. ۶ ـ جدول ابزار‌ها و سلاح‎های عصر پارینه‎سنگی.....................     ۷۶
نشانگر۲. ۱ ـ جدول ابزار‌ها و سلاح‎های عصر نوسنگی.........................     ۸۱
نشانگر ۲. ۶ ـ جدول گاه‎شماری تمدن چین باستان..............................     ۹۹
۳- فهرست نقشه‎‌ها
نشانگر ۱. ۳ ـ نقشه‎ی مصر باستان..............................................     ۶۳
نشانگر ۱. ۸ ـ نقشه‎ی خاورمیانه‎ی باستان در هزاره‎ی سوم ق. م.................۷۸
نشانگر ۲. ۳ ـ نقشه‎ی سومر و اکد...............................................     ۸۳
نشانگر ۲. ۸ ـ نقشه‎ی قلمرو ایران در دوره‎ی هخامنشی.......................     ۹۸
۴- فهرست نمودار‌ها
نشانگر ۱. ۴ ـ نمودار اقوام هند و اروپایی و محل سکونت آن‎‌ها................     ۶۴
نشانگر ۱. ۹ ـ نمودار کمیته‎ی کنتوریا‌ها (شوراهای صدنفری)..................     ۷۹
نشانگر ۲. ۴ ـ نمودار ساختار حکومتی در نظام فئودالیته........................     ۶۴
نشانگر ۲. ۹ ـ نمودار سازمانی مجمع ملل متفق.................................. ۹۹    
همان‎گونه که می‌‎بینید در فهرست نمونه‎ی پیش:
 (۱) هر یک از انواع نشانگر‌ها به‎طور جداگانه در زیر عنوان مربوط به خود گنجانده شده‎اند.
 (۲) نشانگرهای زیر هر عنوان، به‎ترتیب، از شماره‎ی کوچک به شماره‎ی بزرگ چیده شده‎اند.
 (۳) شماره‎های نشانگر‌ها لزوماً شماره‎هایی پشت سر هم نیستند، ولی باید از کوچک به بزرگ باشند.
 (۴) شماره‎های سمت چپ نقطه، شماره‎ی فصل، و شماره‎های سمت راست، شماره‎ی هر نشانگر در آن فصل است.
آگاهی ۱: شماره‎ی صفحه‎های فهرست‎‌ها باید پس از پایان صفحه‎بندی کتاب، تنظیم شود.
آگاهی ۲: «بستینه‌ها» معمولاً در ترجمهٔ برخی از نوشته‌های انگلیسی وجود دارند؛ بااین‌حال، اگر نوشته‌ای «بستینه» هم داشت، نخستین فهرست از فهرست نشانگر‌ها «فهرست بستینه‌ها» خواهد بود.
۲ـ فهرست پیوست‎‌ها
اگر کتابی دارای پیوست باشد، بسته به اینکه نویسنده، آن‌ها را با چه شیوه‎ای تنظیم کرده باشد، آن‌ها را با یکی از دو شیوه‎ای که درپی می‌‎آید فهرست‎بندی می‌‎کنیم:
 (۱) اگر نویسنده پیوست‎‌ها را در قالب بخش یا فصل پایانی کتاب تنظیم کرده باشد، فهرستی جداگانه برای پیوست‎‌ها تهیه نمی‌‎کنیم، و تنها به فهرست (کوتاه و بلند) داشته‎‌ها –که فهرست بخش یا فصل پایانی کتاب نیز در آن هست- بسنده می‌‎کنیم.
 (۲) اگر نویسنده، پیوست‎‌ها را به‎صورت آزاد (نه با نام یک بخش یا فصل) در پایان متن کتاب (پیش از فهرست نمایه‎‌ها) آورده باشد، بند چهارم «فهرست‎‌ها» به «فهرست پیوست‎‌ها» اختصاص می‌‎یابد. هر چند ممکن است که خود پیوست‎‌ها نیز دربردارنده‎ی برخی از نشانگر‌ها (مانند جدول‎، نمودار و جز این‌ها) باشند، ولی نشانگرهای آن‌ها در فهرست نشانگر‌ها گنجانده نمی‌‎شوند و همگی با ترتیبی که درپی می‌‎آید، زیر در زیر عنوان فهرست نشانگر‌ها نوشته می‌‎شوند:
 (۱. ۲) نخست، عنوان «فهرست پیوست‎‌ها» را مانند عنوان فهرست‎های پیشین در وسط صفحه می‌‎آوریم.
 (۲. ۲) سپس از راست به چپ، نخست شماره‎ی پیوست، سپس خط تیره، پس از آن عنوان پیوست، و در سمت چپ سطر شماره‎ی صفحه را می‌‎آوریم.
بستینه‌ای که درپی می‌آید (نشانگر ۲. ۴) نمونه‌ای از فهرست پیوست‌ها در یک کتاب را نشان می‌دهد:
نشانگر ۲. ۴ـ بستینهٔ الگوی فهرست پیوست‌ها
فهرست پیوست‎‌ها
عنوان                              صفحه
پیوست ۱ ـ فهرست بررسی داشته‎های دست‎نوشته........................     ۲۰۹
پیوست ۲ ـ کاربرگ بررسی و سطح‎بندی ویرایش..............................     ۲۱۰
پیوست ۳ ـ کاربرگ اصلاح رایانه‎ای...............................................     ۲۱۱
پیوست ۴ ـ جدول اندازه‎های مناسب برای قطع‎های گوناگون کتاب............     ۲۱۳
پیوست ۵ ـ جدول اندازه‎های قطع‎های گوناگون کتاب...........................     ۲۱۴
پیوست ۶ ـ جدول صفحه‎بندی کتاب..............................................     ۲۱۶
پیوست ۷ ـ جدول فونت‎‌ها و قلم‎های اجزای کتاب..............................     ۲۱۷
پیوست ۸ ـ پرسش‌نامه‎ی بازخوانی کتاب........................................     ۲۱۸
پیوست ۹ ـ پرسش‌نامه‎ی بازبینی صفحه‎آرایی و ساژه‎آرایی...................     ۲۲۴
پیوست۱۰ ـ جدول نشانه‎های بازبینی ساژه‎آرایی..............................     ۲۲۶