آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش

برای آگاهی از دوره‌های ویرایش، در پایین ستون موضوعات وبلاگ، مطلب مشخص‌شده با @@@@@ را بخوانید یا با 09196662166 تماس بگیرید

شیوهٔ املای واژه‌های دوهجایی و چندهجایی

منبع: جمشید سرمستانی، قواعد جامع املای فارسی، تهران، نشر سرمستان، 1390؛ در:

آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

۱ـ واژه‌های مرکب دوهجایی

ه‌مان گونه که در «قاعده‌ی کلی ترکیب‌ها» آمد، ترکیب‌های دوهجایی، به‌جز در «ترکیب‌های جدا»، چسبیده نوشته می‌شوند. گروه‌واژه‌هایی که درپی می‌آید، نمونه‌هایی از ترکیب‌هایی دوهجایی هستند که جزو ترکیب‌های جدا نیستند و برابر «قاعدهٔ کلی ترکیب‌ها» باید چسبیده نوشته شوند:


۱) اسم ابزار (اسم آلت) مرکب

بنویسید                                ننویسید

دستبند                                 دست‎بند

سرخکن                               سرخ‎کن

فتقبند                                   فتق‎بند

۲) اسم خاص (نام) مرکب

بنویسید                                ننویسید

شاهرخ                                شاه‎رخ

کامران                                کام‎ران

گلنار                                   گل‎نار

۳) اسم زمان مرکب

بنویسید                                ننویسید

سالروز                               سال‎روز

سالگرد                                سال‎گرد

سالمرگ                              سال‎مرگ

صبحدم                                صبح‎دم

۴) اسم عام مرکب

بنویسید                                ننویسید

آبدوغ                                  آب‎دوغ

آبقند                                    آب‎قند

آبگوشت                               آب‎گوشت

۵) صفت فاعلی مرکب

بنویسید                                ننویسید

جانسوز                               جان‎سوز

حقگو                                  حق‎گو

خونخوار                             خون‎خوار

۶) اسم مرکب «آ» دار

     بنویسید                           ننویسید

برفاب                                 برف‎آب

برقاب                                 برق‎آب

بستاب                                 بست‎آب

۷) اسم معنی مرکب

بنویسید                                ننویسید

خویشتن                               خویش‎تن

دستدرد                                دست‎درد

دلدرد                                   دل‎درد

 (علامت) ضربدر                  ضرب‎در

۸) اسم مکان مرکب

بنویسید                                ننویسید

آبراه                                   آب‎راه

آبرُفت                                  آب‎رُفت

آبریز                                  آب‎ریز

۹) اسم‎مفعول/ صفت مفعولی مرکب

بنویسید                                ننویسید

دستباف                               دست‎باف

دستچین                               دست‎چین

دستدوز                                دست‎دوز

۱۰) اسم‌مصدر مرکب

بنویسید                                ننویسید

بهداشت                                به‎داشت

پسرفت                                پس‎رفت

پیشبرد                                 پیش‎برد

۱۱) صفت مرکب

بنویسید                                ننویسید

پیلتن                                   پیل‎تن

پولدوست                  پول‎دوست

خوبرو                                خوب‎رو

۱۲) مضاف و مضاف‎الیه

بنویسید                                ننویسید

آبچال                                  آب‎چال

آبراه                                   آب‎راه

تبخال                                  تب‎خال

۱۳) نام‎خانوادگی مرکب

بنویسید                                ننویسید

 (زهرا) رحمدل                     رحمدل

 (محمد) راستگو                    راست‎گو

 (حسین) ماهرو                     ماه‌رو

 (ریحانه) نامجو                    نام‎جو

2ـ واژه‌های مرکب چندهجایی

ه‌مان گونه که در «قاعده‌ی کلی ترکیب‌ها» آمد، ترکیب‌های چندهجایی، به‌جز در «ترکیب‌های چسبیده»، جدا نوشته می‌شوند. گروه‌واژه‌هایی که درپی می‌آید، نمونه‌هایی از ترکیب‌هایی چندهجایی هستند که جزو ترکیب‌های چسبیده نیستند و برابر «قاعدهٔ کلی ترکیب‌ها» باید جدا نوشته شوند:

۱) اسم ابزار مرکب

بنویسید                                ننویسید

آجیل‎خوری               آجیلخوری

بستنی‎خوری             بستنیخوری

پیش‎دستی                             پیشدستی

۲) اسم خاص مرکب

بنویسید                                ننویسید

اردی‎بهشت               اردیبهشت

پری‎وش                               پریوش

چهل‎ستون                            چهلستون

علی‎رضا                              علیرضا

علی‎محمد                             علیمحمد

۳) اسم زمان مرکب

بنویسید                                ننویسید

خروس‎خوان             خروسخوان

سپیده‎دم                                سپیدهدم

۴) اسم عام مرکب

بنویسید                                ننویسید

آب‎دزدک                              آبدزدک

آب‎طالبی                              آبطالبی

آب‎هویج                               آبهویج

بزرگ‎راه                             بزرگراه

۵) اسم فاعل یا صفت فاعلی مرکب

بنویسید                                ننویسید

باقی‎مانده                              باقیمانده

تن‎پرور                               تنپرور

جان‎پرور                             جانپرور

جهان‎بخش                            جهانبخش

۶) اسم مصدر مرکب

بنویسید                                ننویسید

اسف‎باری                اسفباری

انسان‎شناسی             انسان‌شناسی

باطری‎سازی             باطریسازی

بستان‎کاری               بستانکاری

 ***

جست‎وجو                جستجو

رفت‎وروب               رفتروب

شست‎وشو                شستشو

گفت‎وگو                               گفتگو

 ***

بزرگ‎داشت              بزرگداشت

صلاح‎دید                 صلاحدید

عمل‌کرد                               عملکرد

گرامی‌داشت              گرامیداشت

۷) اسم معنی مرکب

بنویسید                                ننویسید

بدن‎درد                                بدندرد

دل‎پیچه                                دلپیچه

دل‎مشغولی                            دلمشغولی

دندان‎درد                              دنداندرد

۸) اسم مفعول/ صفت مفعولی

بنویسید                                ننویسید

آفتاب‎زده                              آفتابزده

چین‎خورده                           چینخورده

دستپرورده               دستپرورده

دست‎نوشته                           دستنوشته

دست‎نویس                دستنویس

غم‎زده                                 غمزده

نشان‎ داده‌شده             نشانداده شده

۹) اسم مکان مرکب

بنویسید                                ننویسید

آب‎گذر                                 آبگذر

دانش‎سرا                              دانشسرا

شاه‎نشین                              شاهنشین

کاروان‎سرا                           کاروانسرا

۱۰) ترکیب‌های «آ» دار

بنویسید                                ننویسید

اخم‎آلود                                اخمالود

اشک‎آلود                              اشکالود

پناه‎آورنده                 -

پی‎آمد                                  پیامد

پیش‎آمد                                پیشامد

پیش‎آهنگ                 پیشاهنگ

 ***

برآورد                                براورد

برآیند                                  برایند

درآمد                                  درامد

فرآورده                               فراورده

فرآیند                                  فرایند

کارآگاه                                کاراگاه

کارآیی                                 کارایی

۱۱) صفت‎ مرکب

بنویسید                                ننویسید

برون‎مرزی              برونمرزی

بیش‎فعال                              بیشفعال

پری‎رو                                پریرو

پشت‎کوهی                پشتکوهی

۱۲) عدد مرکب

بنویسید                                ننویسید

یک‌هزار                             یکهزار

پنج میلیون                           پنجمیلیون

نه میلیارد                            

هفده میلیارد

۱۳) فعل مرکب

بنویسید                                ننویسید

باقی مانده است                      باقیمانده است

گرامی باد                 گرامیباد

نشان داده شده است     نشانداده شده است

نگه داشته شده است    نگهداشته شده است

۱۴) قید مرکب

بنویسید                                ننویسید

اشک‎ریزان               اشکریزان

پریشان‎حال               پریشانحال

تفرج‎کنان                             تفرجکنان

خوش‎بختانه              خوشبختانه

خوش‌بینانه               خوشبینانه

شیون‎کنان                 شیونکنان

۱۵) مصدر مرکب

بنویسید                                ننویسید

باقی ماندن                باقیماندن

رنج بردن                             رنجبردن

نشان دادن                 نشاندادن

نگه داشتن                نگهداشتن

۱۶) مضاف و مضاف الیه

بنویسید                                نویسید

آب‎طلا                                 آبطلا

آتش‎پاره                               آتشپاره

پشت‎بام                                پشتبام

تخت‎خواب                تختخواب

ولی‎عصر                             ولیعصر

ولی‎عهد                                ولیعهد

۱۷) نام خانوادگی مرکب

بنویسید                                ننویسید

 (پرویز) رویین‎تن                  رویینتن

 (مهدی) حسن‎زاده                  حسنزاده

 (مهدیه) رحیم‎نسب                 رحیمنسب

 (نیره) علی‎لو                        علیلو

۱۸) بدین، بدان

 ننویسید       بنویسید

بدانجهت       بدان‌جهت

بدینسان        بدین‌سان

بدینوسیله      بدین‌وسیله

۱۹) چنان، چنین

ننویسید        بنویسید

آنچنان         آن‌چنان

اینچنین        این‌چنین

چنانچه        چنان‌چه

چنانکه        چنان‌که

همچنان        هم‌چنان

همچنین        هم‌چنین

۲۰) خانه

‎ننویسید        بنویسید

چاپخانه       چاپ‌خانه

توپخانه        توپ‌خانه

گرمخانه      گرم‌خانه

    

۲۱) کدام

بنویسید                                ننویسید

کدام شخص              کدامشخص

کدام قانون                 کدامقانون

کدام‌ کس                   کدامکس

کدام‌ یک                               کدامیک

هیچ کدام                               هیچکدام

۲۲) گونه

بنویسید                                ننویسید

آب‎گونه                                آبگونه

اجمال‎گونه                اجمالگونه

آن‎گونه                                 آنگونه

این‎گونه                                اینگونه

۲۳) نامه

بنویسید                                ننویسید

بخش‌نامه                              بخشنامه

تسلیم‎نامه                              تسلیمنامه

رنج‌نامه                               رنجنامه

سوگنامه                               سوگنامه

۲۴) ه‌مان

بنویسید                    ننویسید

همان‌جا                    همانجا

همان‌شهر                 همانشهر

همان‌کس                  همانکس

همان‌روز                 همانروز

همان‌طور                 همانطور

همان‌گونه                 همانگونه

۲۵) همین

بنویسید                    ننویسید

ازهمین‌رو                ازهمینرو

همین‌جا                    همینجا

همین‌طور                 همینطور

همین‌گونه                 همینگونه