آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش

برای آگاهی از دوره‌های ویرایش، در پایین ستون موضوعات وبلاگ، مطلب مشخص‌شده با @@@@@ را بخوانید یا با 09196662166 تماس بگیرید

تعریف انواع ویرایش

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

۱ـ ویرایش ویژه
 هریک از ویرایش‎های «ترجمه»، «علمی»، «ادبی»، «گفتار»، «استنادی»، «نمایه» و «تصحیحی» که هر نوشته بسته به محتوایش، ممکن است به یکی یا بیش از یکی از آن‎‌ها نیاز داشته باشد، ویرایش ویژه نامیده می‌‎شوند.


ویرایش ویژه به ویرایش‎هایی گفته می‌‎شود که همهٔ (عموم) نوشته‌ها به آن‌ها نیاز ندارند و تنها برخی نوشته‌ها (نوشته‌های ویژه)، بسته به نوع، محتوا و داشته‌هایشان ممکن است به یکی یا بیش از یکی از آن‌ها نیاز داشته باشند.
آگاهی: ویرایش‌های ویژه:
 (۱) پیش از ویرایش عمومی انجام می‌شوند.
 (۲) هر یک از آن‌ها به‌دست یک ویراستار که در‌‌ همان گونهٔ ویرایش تخصص دارد، انجام می‌شوند.
 (۳) اگر نوشته‌ای به بیش از یک ویرایش نیاز داشته باشد، هر یک از ویرایش‎های ویژهٔ مورد نیاز، باید در نوبتی جداگانه انجام ‌شوند.
تعریف گونه‌های ویرایش ویژه به‌شرحی است که درپی ‌می‌آید:
 (۱) ویرایش ترجمه‌: عبارت است از بازبینی و درست کردن ترجمهٔ مترجمی دیگر، با توجه به متن اصلی، و به‌دست ویراستاری که به‌جز تسلط به ترجمه‌، به موضوع ترجمه نیز آشنا یا مسلط باشد.
 (۲) ویرایش علمی: بازبینی و درست کردن محتوا و اصطلاحات علمی - تخصصی یک نوشته را برپایه‎ی دانش و تخصص در موضوع آن نوشته، ویرایش تخصصی می‌نامیم.
 (۳) ویرایش ادبی: گونه‎ای از ویرایش است که به‎منظور اصلاح نوشته‎های ادبی برپایه‎ی دانش «ادبیات فارسی یا ادبیات فارسی» و «ادبیات زبان مبدأ» (زبان اصلی نوشته‎ی ترجمه شده) انجام می‌‎شود.
 (۴) ویرایش گفتار: ویرایشی است که در آن، متن سخنرانی، مصاحبه یا گفته‌های یک گوینده را به زبان نوشتاری نزدیک یا تبدیل می‌کنیم، و یا بدون آن‎که تغییری در آن پدید آوریم، تنها در شکل ساژه‎‌ها تغییر ایجاد می‌‎کنیم (یعنی تنها ویرایش صوری بر آن انجام می‌دهیم).
 (۵) ویرایش استنادی‌: این نوع ویرایش، ویژهٔ نوشته‌های دارای استناد‌ها و شاهدهای فراوان یا نوشته‌هایی است که استناد‌ها و شاهدهای آن‎‌ها دارای اهمیت است. در این ویرایش، ویراستار دقت و درستی ارجاع‌ها، نقل‌قول‎‌ها و مطالب را برپایهٔ مطابقت‌ آن‌ها با منابع استفاده شده در کتاب بررسی می‌کند و ویراستار مأخذشناسِ مسلط به‌ کار با منابع و شیوهٔ استفاده از آن‌ها باید مطمئن شود که از اصلیترین و مهم‌ترین منابع استفاده شده است.
 (۶) ویرایش نمایه‌: عبارت است از بررسی درستی‌ نمایه‌های یک نوشته و تناسب داشتن آن‌ها با خود نوشته‌، و درست کردن نادرستی‌ها و بی‌تناسبی‌های آن‌ها.
 (۷) ویرایش تصحیحی: درست کردن غلط‎های املایی و نگارشی نوشته‎های قدیمی را ویرایش تصحیحی می‌‎نامند.
۲ـ ویرایش عمومی
ویرایش‎های «صوری»، «زبانی» و «محتوایی‌- ساختاری» که همه‎ی (عموم) نوشته‎‌ها بدون توجه به محتوایشان به همه‎ی آن‎‌ها نیاز دارند، روی‌هم‌رفته ویرایش عمومی نامیده می‌‎شوند. این سه نوع ویرایش معمولاً به‌دست یک ویراستار با نام «ویراستار عمومی» انجام می‌‎شود.
ویرایش عمومی دربردارنده‎ی گونه‎هایی از ویرایش است که همهٔ (عموم) نوشته‌ها -‌کم و بیش‌- به آن‌ها نیاز دارند.
تعریف این گونه‌های ویرایش به‌شرحی است که درپی آمده:
 (۱) ویرایش صوری: عبارت است از منطبق کردن صورت و شکل ساژه‎‌ها (عدد‌ها، فرمول‌ها، کلمه‎‌ها، عبارت‌ها، جمله‌ها و بند‌ها) و گنجانیده‎های متن یک نوشته، با قاعده‌ها و شیوه‌های ویرایش؛ مانند: قراین (نادرست)، قرائن (درست).
 (۲) ویرایش زبانی: به درست کردن زبان و شیوهٔ بیان ساژه‎‌ها می‌‎پردازد؛ مانند: زمانی‌که از آن‌جا رفتم را فراموش نمی‌کنم (نادرست). زمانی را که از آن‌جا رفتم فراموش نمی‌کنم (درست).
 (۳) ویرایش محتوایی - ساختاری: ویرایش محتوایی عبارت است از درست کردن معنی و محتوای عمومی - نه تخصصی- یک نوشته‌، که اغلب، تغییر و اصلاح در ساختار آن نوشته را نیز درپی دارد؛ مانند: حذف یک مطلب یا بند از جایی و گذاشتن‌‌ همان مطلب یا بند در جای دیگر برای تکمیل معنی یک مبحث و …
آگاهی۱: برخی مجموع سه نوع ویرایش پیش‎گفته را «ویرایش ادبی» می‌نامند. ولی از آن‎جا که نویسنده، این نام را پیش از این بر یکی از گونه‎های ویرایش ویژه نهاده است، آن را برای‌‌ همان گونه‎ی ویرایش مناسب می‌‎داند و به‎کار بردن آن را برای این سه ویرایش درست نمی‌‎داند؛ زیرا بر این باور است که نام «ویرایش عمومی» با محتوای کارهایی که در این سه ویرایش انجام می‌‎شود هم‎خوانی بیش‎تری دارد.
آگاهی۲: همهٔ گونه‌های ویرایش عمومی:
 (۱) باید به‌دست یک ویراستار -‌با نام ویراستار عمومی‌- انجام شوند.
 (۲) با هم و در «یک» فرآیند کاری انجام می‌شوند، نه به‌صورت جدا از هم؛‌‌ همان گونه که راننده همهٔ کارهای رانندگی (گاز دادن، فشردن کلاژ، گرفتن ترمز، عوض کردن دنده، چرخاندن فرمان، نگاه کردن به جلو و آینه‌ها و...) را --بسته به اینکه در هر جا به انجام کدام یک از آن‌ها نیاز پیدا کند- در یک فرآیند (فرآیند رانندگی) انجام می‌دهد و این گونه نیست که برای مثال به هر یک ده دقیقهٔ جداگانه اختصاص دهد.
آگاهی۳: بهتر است ویرایش‌های ویژه و عمومی به‌دست یک ویراستار انجام شوند. (به‌شرط آن‌که ویراستار، دانش انجام همهٔ آن‌ها را داشته باشد.)