منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

(1) در موارد زیر، عددها با حرف نوشته می‎شوند:

(1.1) در نوشته‎های ادبی و شعرها:

مثال: لشکریان یکی پس از دیگری آمدند و دور دیوار شهر اردو زدند؛ لشکری در یمین با ده‎هزار و سیصد و پنجاه سرباز، لشکری در یسار با دوازده‏‎هزار و نهصد و چهل سرباز، و لشکری در وسط با یازده‎هزار و هشتصد و پنجاه سرباز.


(1) در موارد زیر، عددها با حرف نوشته می‎شوند:

(1.1) در نوشته‎های ادبی و شعرها:

مثال: لشکریان یکی پس از دیگری آمدند و دور دیوار شهر اردو زدند؛ لشکری در یمین با ده‎هزار و سیصد و پنجاه سرباز، لشکری در یسار با دوازده‏‎هزار و نهصد و چهل سرباز، و لشکری در وسط با یازده‎هزار و هشتصد و پنجاه سرباز.

(2.1) عددهایی که  «و» ربط ندارند (به جز در متن‎های علمی، فنی، ریاضی):  

مثال: صفر، یک، دو...، بیست، سی...، صد، ‌دویست...، یک‎هزار، دوهزار...، ده‎هزار، بیست‎هزار...، صدهزار، دویست‎هزار...، یک‎میلیون، دومیلیون...، ده‎میلیون، بیست‎میلیون...، صدمیلیون، دویست‎میلیون...، نهصدمیلیون، یک‎میلیارد، دومیلیارد... .

(3.1) عددهایی که در آغاز جمله هستند (به جز در متن‎های علمی، فنی، ریاضی):

مثال: چهل‎وسه دانش‎آموز این مدرسه از کسانی هستند که پس از منحل شدن مدرسه‎ی سعدی، از آن‌جا به این مدرسه آمدند.

(4.1) شماره‎ی قرن‎ها به صورت حرفی نوشته می‎شود:

مثال: قرن یازدهم میلادی، قرن هشتم هجری قمری، قرن بیست‎ویکم.

(5.1) عددهایی مانند تاریخ و مبلغ در چک‎ها، سفته‎ها و اسناد رسمی و دولتی ـ معمولاً در کنار عددهای ریاضی[1] ـ برای جلوگیری از اشتباه، تقلّب و دخل و تصرف.

(2) در موارد زیر عددها به‌صورت ریاضی نوشته می‎شوند:

(1.2) عددهایی که «و» ربط دارند. (به جز در آغاز جمله):

مثال:                                     , ...6719328, 563346, 7439 ,231, 29

(2.2) در نوشته‎های علمی،‌ فنی، ریاضی، نظامی و متن‎های پُرعدد:

مثال: سال پیروزی انقلاب مشروطیت به حروف ابجد، برابر «عدل مظفر»؛ یعنی به ترتیب، حاصل جمع عددهای 70، 4، 30، 40، 900، 80 و 200، و برابر با 1324 ه‍..ق است.

(3.2) تاریخ‎های تولد و وفات، و آغاز و پایان حکومت‎ها و مانند این‌ها:

مثال: سربه‎داران 52 سال (788-736 ه‍..ق) حکومت کردند.

(4.2) هرنوع شماره، شامل تاریخ تولد، نمره‎ی منزل، شماره‎ی ساختمان، تلفن، شناسنامه، گذرنامه، بلوک ساختمانی، صفحه‎ی کتاب، جلد کتاب، نقشه، نمودار، جدول، سوره‎، آیه و مانند این‌ها:

مثال: خیابان 23 شرقی، کوچه‎ی 17، بلوک 11، پلاک 31.

(5.2) عدد‎هایی که با کوتاه‎نوشته (حروف اختصاری) همراهند:

مثال:                                     M200، kg70، km100، cm40 و cc50

(6.2) در جمله‎هایی که در آن‌ها چند عدد بدون «و» و با «و» وجود دارد؛ عدد آغاز جمله را اگر بدون «و» باشد ـ با حرف نوشته ولی عددهای دیگر را با رقم می‎نویسیم:

مثال1: سه تن از گروه 35 نفره، پس از 4 روز کوه‎پیمایی و گذشتن از 6 کوه بزرگ، سرانجام به 110 کیلومتری شهر رسیدند.

مثال2: 21 تن از گروه 35 نفره، پس از 4 روز کوه‎پیمایی و گذشتن از 6 کوه بزرگ، سرانجام به 110 کیلومتری شهر رسیدند.

(7.2) هنگامی که عددها کاربرد آماری داشته باشند:

مثال: در این عملیات 3000 نفر از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند و 200 دستگاه انواع تانک و خودرو و بیش از 5000 انواع سلاح به غنیمت گرفته شد.

(8.2) شماره‎های توک، پاورقی‎ها، پی‎نوشت‎ها، و منابع و مآخذ به صورت رقمی نوشته می‎شوند.

(9.2) هر گاه عددها به عددهای رقمی اشاره داشته باشند، به‌صورت ریاضی نوشته می‎شوند، هر چند جزو عددهایی باشند که باید به صورت حرفی نوشته شوند. این کاربرد، در بند 4 مثال زیر نشان داده شده است:

مثال: طبق برخی شیوه‌نامه‌ها:

(1) هرگاه جمله‎های نقل قول سه سطر یا کم‌تر باشند، آن‌ها را درون بند می‎گنجانیم.

(2) هرگاه جمله‎های نقل قول بیش از سه سطر باشند، آن‌ها را در بند جداگانه می‎گنجانیم.

(3) همه‎ی جمله‎های نقل قول باید به صورت کج (ایرانیک/ایتالیک) حروف‎چینی شوند.

(4) برای انجام بندهای 1 تا 3، تنها لازم است ویراستار در آغاز و پایان نقل قول، علامت نقل قول، و در حاشیه‎ی چپ، نشانه‎ی{  را بگذارد.

(10.2) در جدول‎ها و نمودارها، عددها را به‌صورت ریاضی می‎نویسیم.

(11.2) هرگاه عددها دارای اهمیت باشند و یادگیری آن‌ها لازم باشد:

مثال: خطوط رهایی (RLs) در سمت نیروهای خودی، معمولاً در 2 تا 3 کیلومتری ساحل خروجی و در خارج از برد آتش مستقیم سلاح‎های دشمن قرار داده می‎شود.

......

(5) تاریخ‎ها را به شکل زیر می‎نویسیم:

(5.1) در نوشته‎های غیررسمی و غیراداری، به‎جز در زیر امضاها:

مثال: 15 اردی‎بهشت 1341.

(5.2) در نوشته‎های رسمی و اداری و در زیر امضاها:

مثال 1: 8/12/1362.

مثال 2: 4/6/1369.

آگاهی: در تاریخ‎ها، عدد سال را باید به‎طور کامل نوشت (مانند سال 1362) نه به‎صورت دورقمی (مانند سال 62).

(5.3) دوره‎هایی محدود همچون تاریخ تولد و مرگ یا دوره‎ی حکومت افراد و مانند این‌ها را از راست به چپ، به صورت ریاضی و به‎شرح زیر می‎نویسیم.

(5.3.1) هرگاه عددهای این دوره‎ها جزو جمله نباشد، آن‌ها را از سال دورتر به نزدیک‎تر، از چپ به راست، در پرانتز نوشته، بین آن‌ها «تا» می‎گذاریم و نوع تاریخ را به‎صورت کوتاه‎نوشته ـ‌نه به‌صورت کامل‌ـ می‎آوریم. در مثال‎های زیر به شیوه‎ی نوشتن تاریخ‎های پیش از میلاد و پس از آن، و شیوه‎ی گذاشتن کوتاه‎نوشته‎ها توجه کنید:

مثال 1: هنگامی‎که هر دو سال مربوط به پس از میلاد باشند:

دوره‎ی آرامش و ظهور تمدن اسلامی در هندوستان (712 تا 1650 م).

مثال 2: هنگامی‎که یک سال مربوط به پیش از میلاد و دیگری مربوط به پس از میلاد باشد:

دوران احیای مکتب هندوئیسم (184ق.م تا 712م).

 مثال 3: هنگامی‎که هر دو سال مربوط به پیش از میلاد باشند:

دوره‎ی تهاجم و سلطه‎ی آریایی‎ها بر هند (1400 تا 1000ق.م).

(5.3.2) هرگاه عددهای این دوره‎ها جزو جمله باشند، آن‌ها را از دورتر به نزدیک‎تر از راست به چپ نوشته، بین آن‌ها «تا» می‎آوریم و نوع تاریخ را به‎صورت کامل (نه به‎صورت کوتاه‎نوشته) می‎نویسیم:

مثال 1: سرانجام بین سال‎های 1609 تا 1614 میلادی فرمان‎های اخراج مسلمانان از شهر غرناطه صادر شد که گفته می‎شود در نتیجه‎ی آن نیم‎میلیون مسلمان به آفریقای شمالی رفتند.

مثال 2: جنگ‎های داخلی و یورش‎های بیگانگان به روم از سال 285 تا 235 قبل از میلاد به تدریج بر اهمیت ارتش افزود.

مثال 3: سرانجام «دیوکلسین» حکومت دیکتاتوری را بنیاد گذاشت و از سال 284 تا 305 میلادی بر روم فرمان‎ راند.

(6) کسرها و درصدها را به شکل زیر می‎نویسیم:

(6.1) برای نشان دادن کسر اعشاری از ممیز (/) استفاده می‎کنیم.

مثال:             0810/1235                     02/731              3/15

(6.2) برای نشان دادن کسرهای متعارفی و نسبت­ها:

(6.2.1) در نوشته‎های غیر از نوشته‎های علمی، ریاضی و فنی، اگر دو عدد کسری بدون «و» باشند، آنها را به صورت حرفی می‎نویسیم:

مثال: سه‎چهارم،  پنج‎دهم،  یک‎هزارم، پانزده‎صدم، هفتادهزارم.

(6.2.2) در این نوشته‎ها اگر یکی از دو عدد کسری یا هر دوی آن‌ها دارای «و» باشند، دو عدد را در بالا و پایین کج‎خط (/) می‎گذاریم:

مثال:                               75/40      ,           45/10      ,           55/23

(6.2.3) هم‎چنین اگر جمله‎ای هم دارای عددهای کسری با «و» و هم دارای عددهای کسری بدون «و» باشد، همه‎ی عددها را به‎صورت بند پیش می‎نویسیم:

مثال: تنها حدود 3/1 جمعیت این کشور ساکن شهرها هستند و نسبت بهره‎مندی از سواد شهرنشینان به روستائیان 3/22 (23 به 3) است.

(6.3) در نوشته‎های علمی، ریاضی و فنی، همه‎ی کسرهای متعارف را به‎صورت ریاضی و در بالا و پایین خط افق (ـــ) می‎نویسیم.

(6.4) برای نشان دادن درصدها:

(6.4.1) در نوشته‎های غیر از نوشته‎های علمی، ریاضی و فنی، اگر عدد درصد، بدون «و» باشد آن را به صورت حرفی می‎نویسیم:

مثال: سه ‎درصد، هفتاد درصد، نوزده درصد، هزار درصد.

(6.4.2) در این نوشته‎ها، اگر عدد درصد دارای «و» باشد، آن را به صورت ریاضی و درصد آن را به‎صورت حرفی می‎نویسیم:

مثال: 22 درصد، 41 درصد، 125 درصد.

(6.4.3) اگر جمله‎ای دارای درصدهای با «و» و بدون «و» باشد، همه‎ی آن‌ها را به‎صورت بند پیش می‎نویسیم:

مثال: میزان بی‎کاری در این کشور 9 درصد، تولید ناخالص ملی 27 درصد و بهره‎مندی عمومی از سواد 63 درصد و مبتلایان به بیماری‎های خاص 74/0 درصد است.

(6.4.4) در نوشته‎های علمی، ریاضی و فنی همه‎ی درصدها را به صورت ریاضی می‎نویسیم:

مثال: %27، %65، %70.

 


77 عددهایی که به‌صورت ریاضی نوشته می‌شوند (مانند 11، 21، 153) نه به‌صورت حرفی (مانند یازده، بیست و یک، صد و پنجاه و سه).