آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش

برای آگاهی از دوره‌های ویرایش، در پایین ستون موضوعات وبلاگ، مطلب مشخص‌شده با @@@@@ را بخوانید یا با 09196662166 تماس بگیرید

معرفی کتاب قواعد جامع خط فارسی

کتاب قواعد جامع املای فارسی در 542 صفحه،  و با داشته‌های زیر به‌دست جمشید سرمستانی –نویسنده، مدرس «زبان انگلیسی» و «ویرایش و نگارش فارسی»-  نگاشته شد و در اسفند 1390 ازسوی «نشر سرمستان» به‌چاپ رسید.


کتاب قواعد جامع املای فارسی در 542 صفحه،  و با داشته‌های زیر به‌دست جمشید سرمستانی –نویسنده، مدرس «زبان انگلیسی» و «ویرایش و نگارش فارسی»-  نگاشته شد و در اسفند 1390 ازسوی «نشر سرمستان» به‌چاپ رسید.

نویسنده 10 صفحه از آغاز کتاب را به توضیحاتی «درباره‌ی کتاب» اختصاص داده و سپس در فصل یکم، نخست به «تعریف واژه‌ها و اصطلاح» و بیان «اصول شیوه‌ی خط فارسی» پرداخته است.

بخش اصلی این کتاب، فصل دوم آن است که در آن، «قواعد املای فارسی» با عنوان‌های اصلی زیر، در 150 صفحه بیان شده است:

(1)    ترکیب‌های چسبیده.

(2)    ترکیب‌های جدا.

(3)    املای برخی واژه‌ها، حرف‌ها و حرکت‌ها.

(4)    قاعده‌های گردآورده.

(5)    فاصله/ نیم‌فاصله‌ی میان اجزای ترکیب‌ها.

(6)    شیوه‌ی نوشتن نام‌های غیرفارسی.

(7)    شیوه‌ی نوشتن واژه‌های چنداملایی.

در فصل سوم نیز صورت‌های املایی نزدیک به 15 هزار واژه، در330 صفحه، در زیر دو ستون «بنویسید» و «ننویسید» گنجانده شده است؛ صورت‌های املایی واژه‌هایی مانند: واژه‌های مرکب، واژه‌های همزه‌دار، واژه‌های پسونددار، واژه‌های پیشونددار، واژه‌های دارای دو یا چند صورت املایی، و

هم‌چنین باید افزود که این کتاب، تکمیل شده‌ی کتاب «شیوه‌نامه و املانامه‌ی جامع خط فارسی» و جامع‌ترین منبع درباره‌ی «قواعد املای فارسی» است که تدوین آن از سال 1379 آغاز  شد و در سال 1390 به‌پایان رسید. برخی ویژگی‌های این کتاب در زیر آمده است:

 (1) قواعد این کتاب -به‌جز در گذاشتن «ی» به‌جای «ء» پس از «ه»ی ناملفوظ- در بیش‌تر مدخل‌ها با قواعد «دستور خط فرهنگستان» هم‌خوانی دارد؛ و افزون بر آن، قواعد املایی نانوشته در کتاب «دستور خط» را نیز در خود جا داده است.

(2) همه‎ی قواعد این شیوه‎نامه از اصول پذیرفته شده‎ی خط فارسی پی‎روی می‎کنند و نام هر اصل در جلوی هر قاعده آورده شده است.

(3) این کتاب، برای همه‎ی کلمه‎های رایج در زبان فارسی قاعده دارد و هیچ کلمه‌ای را بی‌قاعده نگذاشته است.

(4) برای هر قاعده‌ی این کتاب دلیلی مشخص وجود دارد و سلیقه‎ی نگارنده هیچ جایگاهی در گزینش صورت قاعده‌مند واژه‌ها نداشته است.

(5) برابر قواعد این کتاب، هر کلمه تنها یک صورت املایی منطبق با این شیوه‌نامه دارد، نه بیش‌تر.

(6) برای نخستین بار، قواعد فاصله/ نیم‎فاصله‎ی میان اجزای ترکیب‌ها در این کتاب نوشته شده است.

(7) برای نخستین بار، صورت برگزیده‌ی «واژه‌های چنداملایی» برپایه‌ی «قاعده‌» - نه برپایه‌ی صورت رایج‌تر- مشخص شده است.

(8) برای نخستین بار، برای «زشت شدن املای کلمه» ملاک‌هایی مشخص –غیر از سلیقه- آورده شده است.

(9) برای نخستین بار، برای همه‌ی انواع ترکیب‌ها «یک قاعده‌ی فراگیر» نوشته شده است.

(10) «قواعد املای فارسی واژه‌های بیگانه» تدوین، و به داشته‌های این کتاب افزوده شده است.

(11) قواعد این کتاب، حاصل بررسی‌های انجام شده در ویرایش بیش از 20000 صفحه کتاب و تدریس 60 دوره‌‌ی ویرایش است.

 مجموع ویژگی‎های پیش‎گفته، شیوه‎ی املای فارسی را قاعده‎مند، فراگیر و کاربردی کرده، و یادگیری و یاددهی آن را برای فارسی زبانان و غیر فارسی زبانان آسان‌تر ساخته است.

 

فهرست موضوعی داشته‎های کتاب

 

 

درباره‌ی کتاب..

ـ کاستی‌های شیوه‌نامه‌های نوشته شده.

ـ داشته‌ها و ویژگی‌های این کتاب..

ـ همانندی یا ناهمانندی با دستور خط فرهنگستان.

ـ ملاک‌های  غالب در تدوین قواعد کتاب..

ـ توجه به واقعیت‌های زبانی..

ـ منابع تدوین کتاب..

ـ روند تدوین کتاب..

ـ موضوع‌های اصلی کتاب..

ـ سپاس‌گزاری..

ـ راه‌های تماس با نویسنده.

فصل یکم: «تعریف‌ واژه‌ها» و «اصول شیوه‌ی خط فارسی»

 ـ تعریف واژه‎ها و اصطلاح‌ها

 ـ اصول و رویکردهای تدوین شیوه‌ی خط فارسی..

ـ اصول شیوه‌ی خط.

ـ اصل فراگیر بودن قاعده (اصل فراگیری)

 ـ اصل قاعده‌مندسازی شیوه‌ی املای سازه‌های همگون (اصل قاعده‌مندی)

ـ اصل همانندی خواندن و نوشتن واژه‌ها (اصل همانندی)

 ـ اصل حفظ استقلال واژه (اصل استقلال)

 ـ اصل حفظ زیبایی واژه (اصل زیبایی)

ـ اصل حفظ صورت خط فارسی (اصل حفظ صورت)

 ـ اصل نمایاندن اصل واژه‌ها (اصل نمایش)

 ـ اصل هم‎خوان‌سازی شیوه‌ی املای فارسی با کارکردهای رایانه (اصل هم‌خوانی)

 ـ اصل پرهیز از نادرست‌خوانی (اصل پرهیز)

ـ رویکردهای تدوین شیوه‌ی املا.

ـ رویکرد اختیار اشهر

ـ رویکرد امروز نگری..

 

فصل دوم: قواعد املای فارسی

ـ ترکیب‌های چسبیده.

ـ پسوندهای چسبان.

 ـ «ان» (الف و نون جمع)

ـ بار (پسوند دارندگی و )

ـ بان (پسوند حفاظت)

ـ چه (پسوند تصغیر)

 ـ چی (پسوند‎ فاعلی)

ـ دان (پسوند ظرف)

 ـ دیس (پسوند همانندی)

 ـ زار (پسوند مکان)

 ـ سار (پسوند مکان، همانندی، اسم‎مصدر)

ـ سان (پسوند همانندی و خانواده)

ـ سیر (پسوند مکان)

 ـ فام (پسوند رنگ و همانندی)

 ـ کده (پسوند جا)

ـ گان (پسوند جمع)

 ـ گاه (پسوند زمان و مکان)

 ـ گر (پسوند فاعلی)

 ـ گری (پسوند فاعلی اسم مصدر)

 ـ گون (پسوند همانندی)

 ـ مند (پسوند دارندگی)

 ـ ناک (پسوند حالت)

 ـ واره (پسوند همانندی)

 ـ ور (پسوند دارندگی و)

ـ پسوندهای اسم‌مصدر ساز

ـ پیشوندهای چسبان.

ـ «ب»‌ی صفت‌ساز

 ـ «ب» جزء پیشین فعل بسیط.

ـ «ب»‌ی پیش از میانجی..

ـ «ب»‌ی حرف جرّ عربی..

ـ «بوال» (بُل) پیشوند مبالغه و افزونی..

ـ «م» (میم) نهی..

ـ «نـ» (نون) نفی و نهی..

ـ «هم» (پیشوند اشتراک) در ترکیب‌های دوهجایی..

ـ ترکیب‌های افزوده.

ـ ترکیب‌های ‎بسیط‎گونه.

ـ ترکیب‌های «بهْ»دار

ـ ترکیب‌های کم‎شده.

ـ واژه‌های مرکب دوهجایی..

ـ اسم ابزار (اسم آلت) مرکب..

ـ اسم خاص (نام) مرکب..

ـ اسم زمان مرکب..

 ـ اسم عام مرکب..

ـ اسم فاعل/ صفت فاعلی مرکب..

ـ اسم مرکب «آ»دار

ـ اسم معنی مرکب..

ـ اسم مکان مرکب..

ـ اسم‎مفعول/ صفت مفعولی مرکب..

ـ اسم‌مصدر مرکب..

ـ صفت مرکب..

ـ عدد مرکب..

ـ مضاف و مضاف‎الیه.

ـ نام‎خانوادگی مرکب..

ـ ترکیب‌های جدا

ـ پسوندهای جدا

ـ بار (پسوند دارندگی و )

ـ باره (پسوند خواهش فراوان)

ـ تر، ترین..

ـ جات..

ـ گانه (پسوند نسبت)

ـ وار (پسوند همانندی و دارندگی)

ـ وش (پسوند همانندی)

ـ ها (نشانه‌ی جمع)

ـ پیشوندهای جدا

ـ به/ بـ (پیشوند قیدساز)

ـ «به» جزء پیشین فعل مرکب..

ـ بی..

ـ می (جزء پیشین فعل)

ـ همی..

ـ فعل مرکب..

ـ ترکیب‌های بیگانه/بیگانه‎دار

ـ ترکیب‌های پی‎درپی..

ـ ترکیب‌های دگرگون.

ـ ترکیب‌های زشت‎ْچسبان.

ـ ملاک‎های زشت شدن واژه‎ها

ـ ترکیب‌های عددی..

ـ ترکیب‌های «ی»دار

ـ ترکیب‌های خودنشان.

ـ واژه‌های جدا

ـ آن، این..

ـ بدین، بدان.

ـ تک..

ـ ته.

ـ چنان، چنین..

ـ خوش...

ـ چشم.

ـ چه (صفت پرسشی)

ـ خانه.

ـ دار

ـ کدام.

ـ کم.

ـ که.

ـ گونه.

ـ نامه.

ـ نیم.

ـ همان.

ـ همین..

ـ هیچ.

ـ یک..

ـ واژه‌های مرکب چندهجایی..

ـ اسم ابزار مرکب..

ـ اسم خاص (نام) مرکب..

ـ اسم زمان مرکب..

ـ اسم عام مرکب..

ـ اسم فاعل/ صفت فاعلی مرکب..

ـ اسم مصدر مرکب..

ـ اسم معنی مرکب..

ـ اسم مفعول/ صفت مفعولی..

ـ اسم مکان مرکب..

ـ ترکیب‌های «آ»دار

ـ صفت‎ مرکب..

ـ عدد مرکب..

ـ فعل مرکب..

ـ قید مرکب..

ـ مصدر مرکب..

ـ مضاف و مضاف‌الیه.

ـ نام خانوادگی مرکب..

ـ املای برخی واژه‌ها، حرف‌ها و حرکت‌ها

ـ واژه‌ها

ـ ابن..

ـ است..

ـ ام، ای، ایم، اید، اند (فعل بودن)

ـ ام، ات، اش، مان، تان، شان (ضمایر ملکی و مفعولی)

ـ اسم‌های دارای دو «و».

ـ جزء،  جزو

ـ معنی، معنا

ـ حرف‌ها

ـ الف کوتاه (الف مقصوره‌ی) عربی..

 ـ ال (الف و لام) عربی..

 ـ «ای» (حرف ندا و جزء نخست اسم فعل)

ـ به/ بـ (حرف اضافه)

ـ ة / ﺔ (تای گِرد عربی)

ـ را (نشانه‌ی مفعول)

ـ مصوت مرکب اُوْ (ow)

 ـ «ـه / ه»‌ی ملفوظ و ناملفوظ

 ـ راه تشخیص « ـه/ ه»‌ی ملفوظ از ناملفوظ

 ـ قواعد « ـه/ ه» ی ملفوظ

ـ قواعد «‍ه/ه»‌‌ی ناملفوظ

ـ همزه.

ـ حرکت‌ها

ـ اعراب‌گذاری (حرکت گذاری)

ـ تشدید (ـّ)

ـ تنوین..

ـ کسره‌ی اضافه.

ـ قاعده‌های گردآورده.

ـ اسم مصدر مرکب..

ـ ترکیب‌ها

ـ قاعده‌ی کلی ترکیب‌ها

ـ پسوندها

ـ قواعد چسبیده/ جدانویسی پسوندها

ـ پیشوندها

ـ قاعده‌ی چسبیده/ جدانویسی پیشوندها

ـ واژه‎های مرکب چندجزئی..

 ـ فاصله/ نیم‌فاصله‌ی میان اجزای ترکیب‌ها

ـ قاعده‌ی کلی فاصله/ نیم‌فاصله‌ی ترکیب‌ها

ـ  ترکیب‌های دوجزئی..

ـ  ترکیب‌های چندجزئی..

ـ  قواعد ناهم‌خوان.

ـ  پس‌واژه‌ها

ـ  صفت و موصوف..

ـ قید.

ـ مضاف و مضاف الیه.

ـ عدد مرکب..

 ـ ضمایر ملکی..

ـ لقب‌ها

ـ اسم مصدر مرخم.

ـ حرف نشانه.

ـ ترکیب‌های افزوده.

ـ ترکیب‌های «ال»دار

ـ ترکیب‌های عربی بدون «ال».

ـ ترکیب‌های بیگانه.

-  پسوندها، پیشوندها و میانوندها

ـ حرف‌های اضافه.

ـ حرف‌های اضافه‌ی ساده.

ـ حرف‌های اضافه‌ی مرکب..

ـ  ترکیب‌های دارای حرف اضافه.

ـ حرف‌های ربط.

ـ  فعل‌ها و مصدرها

ـ نشانه‌های سجاوندی..

ـ املای نام‎های غیرفارسی..

 ـ واژه‎های دو یا چنداملایی..

فهرست واژه‌های دو/ چند املایی..

فصل سوم: املانامه‌ی واژه‌های فارسی

مقدمه و املانامه

 

فهرست الفبایی داشته‌های کتاب

آن،این......................................................................................................

ابن...........................................................................................................

است.........................................................................................................

اسم ابزار (اسم آلت)مرکب....................

اسم خاص (نام) مرکب.....................................................................

اسم زمان مرکب.........................................................................

اسم عام مرکب...................................................................................

اسم فاعل/ صفت فاعلی مرکب..............................................................

اسم مرکب «آ»دار...............................................................................

اسم مصدر مرخم................................................................................

اسم مصدر مرکب.................................................................................

اسم معنی مرکب................................................................................

اسم‎مفعول/ صفت مفعولی مرکب.............................................................

اسم مکان مرکب.................................................................................

اسم‌های دارای دو «و»..........................................................................

اصل پرهیز از نادرست‌خوانی (اصل پرهیز)  .................................................

اصل حفظ استقلال واژه (اصل استقلال) ....................................................

اصل حفظ زیبایی واژه (اصل زیبایی) ..........................................................

اصل حفظ صورت خط فارسی (اصل حفظ صورت) ..........................................

اصل فراگیر بودن قاعده (اصل فراگیری) ......................................................

اصل قاعده‌مندسازی شیوه‌ی املای سازه‌‌های همگون (اصل قاعده‌مندی) ............

اصل نمایاندن اصل واژه‌ها (اصل نمایش) .....................................................

اصل همانندی خواندن و نوشتن واژه‌ها (اصل همانندی) ..................................

اصل هم‎خوان‌سازی شیوه‌ی املای فارسی با کارکردهای رایانه (اصل هم‌خوانی) ....

اعراب‌گذاری (حرکت گذاری) ....................................................................

ال (الف و لام) عربی............................................................................

الف کوتاه (الف مقصوره‌ی) عربی..............................................................

ام، ات، اش، مان، تان، شان (ضمایر ملکی و مفعولی) ...................................

ام، ای، ایم، اید، اند (فعل بودن) ..............................................................

املای نام‎های غیرفارسی......................................................................

«ان» (الف و نون جمع) .........................................................................

«ای» (حرف ندا و جزء نخست اسم فعل) ..................................................

«ب» جزء پیشین فعل بسیط...................................................................

«ب»‌ی پیش از میانجی.........................................................................

«ب»‌ی حرف جرّ عربی..........................................................................

«ب»‌ی صفت‌ساز.................................................................................

بار (پسوند دارندگی و ) .........................................................................

باره (پسوند خواهش فراوان) ..................................................................

بان (پسوند حفاظت) ............................................................................

بدین، بدان..........................................................................................

«بوال» (بُل) پیشوند مبالغه و افزونی..........................................................

به/ ب (پیشوند قیدساز) ........................................................................

به/ ب (حرف اضافه) ............................................................................

«به» جزء پیشین فعل مرکب....................................................................

بی..................................................................................................

پس‌واژه‌ها..................................................................................................

پسوندها....................................................................................................

پسوندهای اسم‌مصدر ساز......................................................................

پسوندهای جدا...................................................................................

پسوندهای چسبان..............................................................................

پیشوندها..................................................................................................

پیشوندهای جدا..................................................................................

پیشوندهای چسبان..............................................................................

ة / ﺔ (تای گِرد عربی) ..........................................................................

تر، ترین.............................................................................................

ترکیب‌ها....................................................................................................

ترکیب‌های «آ»دار.................................................................................

ترکیب‌های «ال»دار...............................................................................

ترکیب‌های «بهْ»دار...............................................................................

ترکیب‌های «ی»دار...............................................................................

ترکیب‌های افزوده................................................................................

ترکیب‌های ‎بسیط‎گونه............................................................................

ترکیب‌های بیگانه/ بیگانه‎دار.....................................................................

ترکیب‌های پی‎درپی...............................................................................

ترکیب‌های جدا....................................................................................

ترکیب‌های چندجزئی.............................................................................

ترکیب‌های خودنشان.............................................................................

ترکیب‌های دارای حرف اضافه...................................................................

ترکیب‌های دگرگون................................................................................

ترکیب‌های دوجزئی..............................................................................

ترکیب‌های زشت‎ْچسبان........................................................................

ترکیب‌های عددی.................................................................................

ترکیب‌های عربی بدون «ال»....................................................................

ترکیب‌های کم‎شده...............................................................................

تشدید ( ّ)..........................................................................................

تک............................................................................................................

تنوین........................................................................................................

ته.............................................................................................................

جات..........................................................................................................

جزء،  جزو..........................................................................................

چشم........................................................................................................

چنان، چنین.......................................................................................

چه (پسوند تصغیر) ..............................................................................

چه (صفت پرسشی) ...........................................................................

چی (پسوند‎ فاعلی) ............................................................................

حرف نشانه........................................................................................

حرف‌ها......................................................................................................

حرف‌های اضافه...................................................................................

حرف‌های اضافه‌ی ساده........................................................................

حرف‌های اضافه‌ی مرکب........................................................................

حرف‌های ربط......................................................................................

حرکت‌ها....................................................................................................

خانه.........................................................................................................

خوش........................................................................................................

دار............................................................................................................

دان (پسوند ظرف) ...............................................................................

دیس (پسوند همانندی) ......................................................................

را (نشانه‌ی مفعول) .............................................................................

راه تشخیص « ـه/ ه»‌ی ملفوظ از ناملفوظ...................................................

زار (پسوند مکان) ................................................................................

سار (پسوند مکان، همانندی، اسم‎مصدر)...................................................

سان (پسوند همانندی و خانواده) .............................................................

سیر (پسوند مکان) ..............................................................................

صفت مفعولی ← اسم مفعول/ صفت مفعولی.............................................

صفت مرکب.....................................................................................

صفت و موصوف...................................................................................

ضمایر ملکی.......................................................................................

عدد مرکب....................................................................................... 

فاصله/ نیم‌فاصله‌ی میان اجزای ترکیب‌ها....................................................

فام (پسوند رنگ و همانندی) ...............................................................

فعل مرکب........................................................................................

فعل‌ها و مصدرها..................................................................................

فهرست واژه‌های دو/ چند املایی..............................................................

قاعده‌های گردآورده...............................................................................

قاعده‌ی کلی فاصله/ نیم‌فاصله‌ی ترکیب‌ها..................................................

قاعده‌ی چسبیده/ جدانویسی پیشوندها....................................................

قاعده‌ی کلی ترکیب‌ها..........................................................................

قواعد چسبیده/ جدانویسی پسوندها.........................................................

قواعد «ـه/ ه»ی ملفوظ.........................................................................

 قواعد «‍ه/ه»‌‌ی ناملفوظ.........................................................................

قید...........................................................................................................

قید مرکب..........................................................................................

کدام..........................................................................................................

کده (پسوند جا) ..................................................................................

کسره‌ی اضافه....................................................................................

کم............................................................................................................

که............................................................................................................

گان (پسوند جمع) ...............................................................................

گانه (پسوند نسبت) ............................................................................

گاه (پسوند زمان و مکان) ......................................................................

گر (پسوند فاعلی) ...............................................................................

گری (پسوند فاعلی اسم مصدر) .............................................................

گون (پسوند همانندی) .........................................................................

گونه..........................................................................................................

لقب‌ها.......................................................................................................

«م» (میم) نهی..................................................................................

مصدر مرکب.......................................................................................

مصوت مرکب اُوْ (ow) ...........................................................................

مضاف و مضاف الیه..............................................................................

معنی، معنا........................................................................................

ملاک‎های زشت شدن واژه‎ها..................................................................

مند (پسوند دارندگی) ...........................................................................

می (جزء پیشین فعل) ..........................................................................

«ن» (نون) نفی و نهی..........................................................................

ناک (پسوند حالت) ..............................................................................

نام خانوادگی مرکب..............................................................................

نامه..........................................................................................................

نشانه‌های سجاوندی............................................................................

نیم...........................................................................................................

وار (پسوند همانندی و دارندگی) ..............................................................

واره (پسوند همانندی) ..........................................................................

واژه‌های جدا.......................................................................................

واژه‎های دو یا چنداملایی........................................................................

واژه‎های مرکب چندجزئی........................................................................

واژه‌های مرکب چندهجایی.....................................................................

واژه‌های مرکب دوهجایی........................................................................

ور (پسوند دارندگی و) ...........................................................................

وش (پسوند همانندی) ..........................................................................

«ـه / ه»‌ی ملفوظ و ناملفوظ....................................................................

ها (نشانه‌ی جمع) ..............................................................................

هم (پیشوند اشتراک) در ترکیب‌های دوهجایی...............................................

همان........................................................................................................

همزه.........................................................................................................

همی........................................................................................................

همین........................................................................................................

هیچ..........................................................................................................

یک............................................................................................................

نسخه های چاپ یکم کتاب به پایان رسیده است؛ برای پیش خرید چاپ دوم به صورت عمده، می توانید با 09196662166 یا 077313471 021 تماس بگیرید.