آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش

برای آگاهی از دوره‌های ویرایش، در پایین ستون موضوعات وبلاگ، مطلب مشخص‌شده با @@@@@ را بخوانید یا با 09196662166 تماس بگیرید

قواعد حروف اضافه، ربط و نشانه

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲.

۱ـ حذف حرف اضافه و ربط
 (۱) فقط حرف‌های اضافهٔ «به»، «بر»، «در» و گاهی «از» را می‌توان در پاره‌ای از عبارت‌ها مانند «] به [سر رسیدن»، «] به [زندان کردن»، «] به [راه افتادن»، «] به [خواب رفتن»، «] بر [سرگذاشتن (کلاه)»، «] بر [زمین خوردن»، «] در [خواب بودن»، «] در [اوایل بهار»، «] در [اواخر شب»، «] از [یادش رفت»، «] از [صبح تا شام» و... حذف کرد. ولی در فارسی فصیح بهتر است تا جای ممکن از حذف حرف اضافه خودداری کرد، مگر در ترکیبات و اصطلاحات جاافتاده‌ای مانند «خواب رفتن»، «زمین خوردن» و مانند این‌ها.


 (۲) حرف ربط «که» را نیز در موارد فراوانی، از جمله برای پرهیز از تکرار آن، می‌‎توان حذف کرد؛ البته اگر حذف آن آسیبی به جمله نرساند:
مثال ۱:
ننویسید: این دانشگاه، فصل‌نامه‎ی «نیروی مشترک» را نیز که یک نشریه‎ی مطالعات امنیتی و نظامی حرفه‎ای است که برای افسران ستاد تهیه می‌‎شود، منتشر می‌‎کند.
بنویسید: این دانشگاه، فصل‌نامه‎ی «نیروی مشترک» را نیز که یک نشریه‎ی مطالعات امنیتی و نظامی حرفه‎ای ویژه‎ی افسران ستاد است، منتشر می‌‎کند.
مثال ۲:
ننویسید: او گفت که نمی‌‎تواند چیزهایی را که می‌‎بیند، نادیده بگیرد.
بنویسید: او گفت نمی‌‎تواند چیزهایی را که می‌‎بیند، نادیده بگیرد.
مثال ۳:
ننویسید: همه می‌‎دانستند که آن‎چه که اتفاق می‌‎افتد‌‌ همان چیزی است که خودشان موجب آن شده‎اند.
بنویسید: همه می‌‎دانستند آن‎چه اتفاق می‌‎افتد‌‌ همان چیزی است که خودشان موجب آن شده‎اند.
مثال ۴:
ننویسید: آن‎چه که رخ داد، نشان داد که کسانی که برای انجام دادن این کار انتخاب شده‎اند باید دوره‎های ویژه‎ای را گذرانده باشند.
بنویسید: آن‎چه رخ داد، نشان داد کسانی که برای انجام دادن این کار انتخاب شده‎اند باید دوره‎های ویژه‎ای را گذرانده باشند.
۲ـ حرف اضافهٔ مرکب
در حروف اضافهٔ مرکب (مانند: برطبقِ، به‌توسط، به‌عوض، درظرف، درکنار، درپهلویِ، به‌خدمتِ، برضدِ، برخلافِ و...) در بسیاری موارد می‌توان جزء نخست را حذف کرد؛ ولی در فارسی فصیح و نثر دقیق به‌ویژه در متون علمی و حقوقی که نیاز به وضوح و صراحت دارند، بهتر است که حرف اضافهٔ مرکب به‌صورت کامل آورده شود.
۳ـ حرف اضافهٔ نامناسب
برای این منظور -‌مانند مثال‌هایی که درپی خواهد آمد- یا باید کلمه‌ها را با حرف اضافه سازگار کرد، یعنی حرف اضافه را تغییر داد؛ یا شیوهٔ بیان جمله را تغییر داد؛ و یا حرف اضافه را حذف کرد. مورد دیگر هنگامی است که حرف اضافه‎ای را به‌اشتباه به‎جای حرف اضافه‎ی دیگر به‎کار ببریم. مثال‎‎هایی که درپی آمده این دو نوع کاربرد نادرست حروف اضافه را نشان می‌‎دهد:
مثال ۱:
ننویسید: او محافظ و علاقه‌مند به سنت خانوادگی‌ است.
بنویسید: «او محافظ و دوست‌دار سنت خانوادگی‌ است» یا «او علاقه‌مند به سنت خانوادگی و محافظ آن است.»
مثال ۲:
ننویسید: این چاپلوسان برای اطاعت کردن و گردن نهادن به حکم هر جابری آماده‌اند.
بنویسید: این چاپلوسان برای اطاعت کردن از حکم هر جابری و گردن نهادن به آن آماده‌اند.
مثال ۳:
ننویسید: رفتن و برگشتن از پاریس دو روز بیشتر طول نمی‌کشد.
بنویسید: رفتن به پاریس و برگشتن از آن‌جا دو روز بیشتر طول نمی‌کشد.
مثال ۴:
ننویسید: آن‎چه مترجم بر متن کتاب افزوده یا کاسته است، نظر اصلی نویسنده را مخدوش می‌کند.
بنویسید: آن‎چه مترجم بر متن کتاب افزوده یا از آن کاسته است، نظر اصلی نویسنده را مخدوش می‌کند.