آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش

برای آگاهی از دوره‌های ویرایش، در پایین ستون موضوعات وبلاگ، مطلب مشخص‌شده با @@@@@ را بخوانید یا با 09196662166 تماس بگیرید

دربارهٔ کتاب و نویسندهٔ کتاب گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش

دربارهٔ نویسنده:

جمشید سرمستانی، متولد بهمن ۱۳۴۶، کار‌شناس مترجمی زبان انگلیسی و کار‌شناس ارشد مدیریت، نویسنده و مترجم، از سال ۱۳۷۸ پس از ورود به کار ویرایش و آماده‌سازی کتاب، با درک نیاز به وجود شیوه‌نامه‌ای جامع و کاربردی برای ویرایش و نگارش، پژوهش‌های خود را در این حوزه آغاز کرد و تلاش‌های وی به تدوین کتاب «شیوه‌نامهٔ جامع ویرایش و راه‌نمای نگارش و نشر» انجامید، که به-علت‌هایی هنوز آن را به‌چاپ نرسانده است، ولی کتاب‌های «شیوه‌نامه و املانامهٔ جامع خط فارسی» (۱۳۸۷، ۵۶۴ صفحه)، «قواعد جامع املای فارسی» (۱۳۹۰، ۵۴۲ صفحه) و این کتاب را از درون آن بیرون کشیده و به‌چاپ رسانده، و به‌خواست خدا در آینده نیز کتاب‌های زیر را از داشته‌های‌‌ همان کتاب به‌چاپ خواهد رساند: (۱) شیوه‌نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، (۲) ویرایش علمی- تخصصی، (۳) شیوه‌نامهٔ صفحه‌آرایی و (۴) نانوشته‌های دستور زبان فارسی.

ادامه مطلب

همخوانی فعل‌های جمله با هم و با اجزای دیگر

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

 (۱) فعل‌های هر جمله باید از نظر زمانی با یک‎دیگر هم‌خوانی و تناسب داشته باشند. البته این بدان معنی نیست که افعال هر جمله تنها باید یک زمان داشته باشند، زیرا بیان برخی جمله‌ها نیازمند به‎کار بردن زمان‌های مختلف است (برای نمونه، آن‎چه تا چندی پیش زشت و ناپسند شمرده می‌شد امروز دیگر زشت شمرده نمی‌شود و خدا می‌داند که آیا در آینده خواهیم توانست با این روند مقابله کنیم یا نه).

مثال‎هایی که درپی می‌‎آید صورت‎های درست و نادرست کاربرد فعل و مصدر در جمله را نشان می‌‎دهد:

ادامه مطلب

قواعد حذف فعل

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

۱ـ حذف فعل کمکی
فعل کمکی را در زمان‌های کامل (حال کامل و گذشتهٔ کامل)، در میان جمله می‌توان با قرینه یا بدون قرینه حذف کرد، ولی در پایان جمله کمتر حذف می‌شود:
مثال برای حذف با قرینه
‌ننویسید: اکنون حسن به‌همراه دوستانش از پل گذشته است و به مرز رسیده.
بنویسید: اکنون حسن به همراه دوستانش از پل گذشته و به مرز رسیده است.

ادامه مطلب

ویرایش زبانی (نگارشی/ بیانی) چیست؟

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

ویرایش زبانی بخشی از کارهای ویرایش عمومی است که به «درست کردن زبان و شیوه‎ی بیان ساژه‌ها» می‌‎پردازد. در این ویرایش، بر خلاف ویرایش صوری، ویراستار با صورت ظاهری اجزای تشکیل دهندهٔ نوشته کاری ندارد‍، بلکه کار وی تشخیص هم‌خوان بودن یا هم‌خوان نبودن شیوهٔ بیان ساژه‌ها با قواعد زبان فارسی معیار و قواعد ویرایش و نگارش است. برای روشن شدن این مطلب مثال‎هایی را که درپی آمده، بخوانید:

ادامه مطلب

ویرایش اجزای ویرایش نشده

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

برخی از اجزای نوشته، مانند سخن ناشر، سخن سردبیر، یادداشت مترجم، نوشته‌های پشت و روی جلد و... ممکن است پس از ویرایش متن نوشته تهیه شوند. این اجزا ممکن است ناهم‌خوانی‌هایی به‌شرح زیر با متن ویرایش شدهٔ نوشته داشته باشند:

ادامه مطلب

شیوهٔ اعراب گذاری

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir


حرکت‌گذاری (اعراب‌گذاری) در نوشتار فارسی رایج نیست، ولی در جاهای زیر گذاشتن حرکت برای واژه‌ها بایسته است:
 (۱) واژه‌های عربی که اگر حرکت آن‌ها نوشته نشود، ممکن است درست خوانده نشوند:

ادامه مطلب

شیوهٔ نوشتن ساژه‌های تخصصی

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

یکی از نابسامانی‎هایی که در برخی نوشته‎های تخصصی دیده می‌‎شود، ناهم‌خوانی در شیوهٔ نوشتن ساژه‌های تخصصی است. شیوهٔ نوشتن این ساژه‌ها معمولاً باید ازپیش به‌دست ویراستار تخصصی یکسان‌ شده باشد؛ ولی اگر به هر علتی چنین نشده باشد، ویراستار صوری نیز نباید از آن‌ها بگذرد. مثال‎ بعد نمونه‌ای است که در آن، ساژه‎های تخصصی با شیوه‎ای یکسان نوشته نشده‎اند و ویراستار صوری باید شیوه‎ی نوشتن این ساژه‎‌ها را یکسان کند.

ادامه مطلب

شیوهٔ ویرایش نقل قول‌ها

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

(۱) جمله‎های نقل‌قول -‌چه کوتاه، چه بلند- هرگاه عین گفته‌ یا نوشتهٔ کسی باشند (برای نمونه هنگامی که وصیت‌نامهٔ شهیدان یا بخشی از آن را می‌نویسیم)، و هنگامی که منبع آن‌ها نوشته می‌شود، باید درون نشانهٔ گیومه بالا («...») گذاشته شوند:

ادامه مطلب

شیوهٔ نوشتن ساژه‌های متمایز و برجسته

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

۱ـ نشان دادن ساژه‎های برجسته
 «ساژه‌های برجسته» به ساژه‌هایی (واژه‌ها، عبارت‌ها، جمله‌ها و بندهایی) گفته می‌شود که به‌علت تأکیدی که بر آن‌ها هست یا اهمیتی که در فراگیری مطالب یک نوشته دارند، یا به این علت در سرتاسر یک مبحث باید در ذهن خواننده باشند، و یا به‎علت‌های دیگر، باید نمایان‌ترین و برجسته‌ترین ساژه‌ها در صفحه باشند؛ به‎گونه‌ای که نخستین ساژه‎ای باشند که در صفحه به‎چشم خواننده دیده می‌‎شوند. تشخیص این ساژه‌ها پس از پدیدآورنده، بر عهدهٔ ویراستار است و ساژه‎های برجسته معمولاً دربرگیرندهٔ بندهایی هستند که درپی می‌آید:

ادامه مطلب

شیوهٔ نوشتن واحدهای اندازه گیری

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

یکی از کارهایی که انجام آن به‎ویژه در نوشته‎های علمی‌- فنی (که معمولاً واحدهای اندازه‌گیری در آن‌ها بسیار به‎کار می‌رود) به یک‎دستی شیوهٔ نوشتن اجزای نوشته کمک می‌کند، یکسان کردن شیوهٔ نوشتن واحدهای اندازه‌گیری (م‌تر، کیلومتر، ولت، وات، درجه، درجهٔ سانتی‌گراد و...) است. ویراستار پیش از آن‌که این واحد‌ها را یکسان کند باید نخست ببیند که چه نوع نوشته‎ای را ویرایش می‌کند؛ سپس شیوهٔ نوشتن واحدهای اندازه‌گیری در آن متن را مشخص کند، و پس از آن شیوهٔ نوشتن همهٔ واحدهای اندازه‌گیری را یکسان نماید. برای مثال اگر نوشته‎ی در دست ویرایش، نوشته‎ای فنی است که «واحدهای اندازه‌گیری» در آن بسیار به‎کار رفته، نوشتن این واحد‌ها با شکل‎های «۳ ولت، V ۳، ۳V» و «Cْ ۳، Cْ۳، ۳ سانتی‌گراد، ْ۳ سانتی‌گراد و ۳ درجهٔ سانتی‌گراد» درست نیست و باید در همه‎ی نوشته شیوه‌ای یکسان به‎کار رود.

ادامه مطلب

شیوهٔ نوشتن عدد‌ها در متن

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

آگاهی: در این مبحث، منظور از نوشتن عدد‌ها به‌صورت «حرفی»، نوشتن آن‌ها به‌صورت «پانزده» و منظور از نوشتن عدد‌ها به‌صورت ریاضی، نوشتن آن‌ها به‌صورت «۱۵» است.
 (۱) در مواردی که درپی می‌آید، مواردی که درپی می‌آید، عدد‌ها به‌صورت حرفی نوشته می‌‎شوند:
 (۱. ۱) در نوشته‎های ادبی و شعر‌ها:
مثال: لشکریان یکی پس از دیگری آمدند و دور دیوار شهر اردو زدند؛ لشکری در یمین با ده‎هزار و سیصد و پنجاه سرباز، لشکری در یسار با دوازده‏‎هزار و نهصد و چهل سرباز، و لشکری در میانه با یازده‎هزار و هشتصد و پنجاه سرباز.

ادامه مطلب

بزرگی/ کوچکی حروف واژه‌های انگلیسی

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

نویسنده یا ویراستار باید بداند که در واژه‌های لاتین موجود در متن، کدام حروف را بزرگ، و کدام یک را کوچک بنویسد.
در نوشته‎های ترجمه شده به فارسی، این کار جزو کارهای «ویراستار ترجمه» است؛ ولی از آن‌جا که نوشته‎های فارسی (نوشته‎هایی که ترجمه نیستند) ویراستار ترجمه ندارند و از سویی نیز ممکن است در آن‌ها ساژه‎های لاتین وجود داشته باشد، در نوشته‎های فارسی، این کار برعهده‎ی ویراستار صوری است.
در مواردی که درپی می‌‎آید، حروف انگلیسی را بزرگ می‌‎نویسیم:
آگاهی: در همه‎ی این موارد، حرف نخست حروفِ اضافه، ربط و تعریف (مانند a، an، with، and، the) به‎جز در آغاز جمله، کوچک نوشته می‌‎شود.

ادامه مطلب

نشانه‌های سجاوندی کنار هم

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

اگر دو نشانهٔ سجاوندی در کنار هم بیایند، با ترتیبی که درپی می‌آید، نوشته می‌شوند:
۱ـ نقطه و پرانتز
کاربرد نزدیک به‎هم نقطه و پرانتز چند حالت دارد که اگر یک پاره‎خط را یک‎ ساژه فرض کنیم، این حالت‎‌ها را می‌‎توان به شکل‎های زیر نشان داد:
 (۱)     ــــــــــ. (ــــــ.)
 (۲)     ــــــــــ (ــــــ).
 (۳)     ــــــــــ.. (ــــــ)
حالت یکم] ـــــ. (ـــــ.) [: هرگاه ساژه‎ی درون پرانتز در دنباله‎ی جمله‎ی پیش نباشد، هم در پایان جمله و هم در پایان ساژه‎ی درون‎ پرانتز نقطه می‌‎گذاریم:

ادامه مطلب

نشانه‌های سجاوندی

منبع: جمشید سرمستانی، گزیدهٔ شیوه نامهٔ جامع ویرایش و نگارش، تهران، نشر سرمستان، ۱۳۹۲؛ در:

 آموزشگاه مجازی ویرایش و نگارش، با نشانی www.virastari.persianblog.ir

تعریف و تاریخچه
نشانه‌گذاری سجاوندی عبارت است از گذاشتن نشانه‌هایی (نقطه، ویرگول، پرانتز و...) در متن، که خواندن و درک درست مطالب را آسان می‌سازند.
 «سجاوند»، تازی شدهٔ «سگاوند» و «سگاوند شهری است در دامنهٔ کوهی به همین نام، نزدیک سیستان.» در قدیم‌ترین متن‌هایی که در دست است اثری از نشانه‌های سجاوندی دیده نمی‌شود. تنها در متن‌های باستانی یونانی و رومی، برخی نمونه‌های نشانه‌گذاری مانند دو نقطه روی‌هم دیده می‌شود. «محمد‌بن ابی‌یزید طیفور» (متوفی ۵۶۰ ق) ملقب به «شمس‌الدین» و مکنی به «ابوالفضل السجاوندی القاری»، نخستین‌بار در سدهٔ ششم هجری قمری نشانه‌های هفت‌گانهٔ وقف را برای راه‌نمایی قاریان و درست‌خوانی قرآن کریم به‌کار برد. از همین رو نیز، این نشانه‌ها را «سجاوندی»، و قرآن‌هایی را که این نشانه‌ها در آن‌ها به‌کار رفته «قرآن سجاوندی» نامیدند.

ادامه مطلب